Showing posts with label Lonavala. Show all posts
Showing posts with label Lonavala. Show all posts

कैलासगड | सावळया घाट | Kailasgad | Savlaya Ghat 28-December-2025

२०२५ मध्ये वेळात वेळ काढून भटकंती बऱ्यापैकी झाली पण रोजचा व्यापातून वेळे अभावी प्रवास /भटकंती लिखाण काही झाले नाही. आज वर्षाचा शेवटी किमान ०१ तरी लहान वर्णन लिहू असे ठरवून कैलासगड व सावळया घाट लिहतोय.
अचानक शनिवारी रात्री संजयचा फोन आला व उद्या सकाळी कैलासगड ला जाऊया म्हणाला. मागील ०१ महिन्या भरण्यापासून ट्रेकला ब्रेक लागला होता. त्यामुळे मी लगेच होकार दिला.
त्यातून २०१९ साली मी व माझा मित्र आनंद दोघांनी अचानक निघून संध्याकाळी ०४:३० चा सुमारास कैलासगडचा ट्रेक सुरवात केली होती, पण त्यावेळी रान व कारवी खूप वाढली होती व आता संवर्धन करून फलक लावले आहेत ते देखील न्हवते व संध्याकाळी अंधार पडायला देखील सुरवात झाली होती त्यामुळे आम्हाला हवा तसा गड पाहता आला नाही व आम्ही लवकरच गड उतार झालो होतो.
तेंव्हा पासून हा ट्रेक परत करायचा राहून गेला होता या वेळी मात्र पूर्ण गड फिरायचा असे  मना मध्ये पक्के केले. रविवारी एक मेकाला घेत निघालो व पिरंगुट येथे नाश्ता केला आणि १०:०० वाजता पायथ्याला पोहचलो. वडुस्ते वगातून लांब पल्याचा ट्रेक असल्याने तेथून पुढे असलेल्या इलेक्ट्रिक डीपी व कैलासगड असा फलक लावला आहे तेथूनच गड चढायला सुरवात केली. कारवीच्या व झाडांचा सावली मधील चढाई करून अर्ध्या तासात गडावर येऊन पोहचलो. प्रथम दर्शनी फडकत असलेल्या भगवा ध्वजा पाशी आलो व तेथून दिसणारा मुळशी जलाशयाचा परिसर पाहून माघारी फिरलो. थोडे पुढे आल्या नंतर सरळ समोर जाणारी वाट शिव मंदिराकडे व एक डाव्या बाजूला खाली पाण्याचे टाकेकडे जाते तेथे आलो. तेथे मोठी दोन जोड पाण्याची टाकी पाहायला मिळाली. तेथून माघारी आलो मंदिराच्या दिशेने निघालो. वाटेत काही अवशेष पाहायला मिळाले व आता नव्याने बांधलेल्या शिव मंदिरा मध्ये असलेल्या शिवलिंगाचे दर्शन घेतले. मंदिरा मध्ये बसून खाऊ खाला व थोडी विश्रांती घेऊन पश्चिम दिशेला असलेली गडावरील नैसर्गिक गुहा पाहायला निघालो.
कैलासगडावरील पाण्याचे टाके
कैलासगडावरील पाण्याचे टाके 

कैलासगडावरील पाण्याचे टाके
कैलासगडावरील पाण्याचे टाके 

कैलासगडावरील शिवलिंग
कैलासगडावरील शिवलिंग 

कैलासगडावरील मंदिर
कैलासगडावरील मंदिर 

तेथे गुहेकडे असा दिशादर्शक फलक आहे पण गडावरती गवत वाढले असल्यामुळे नेमकी कोणती वाट गुहेकडे जाते ती पटकन सापडली नाही.  पुढे ०२-०३ वाटा समोर दरी असल्याने बंद होत्या तिथून माघारी फिरलो. शेवटी एक वाट सापडली व आम्ही थोडे खाली असलेल्या गुहे पाशी येऊन पोहचलो. एक मोठी डोंगराचा कपारीमध्ये तयार झालेली नैसर्गिक गुहा पाहायला मिळाली, पूर्वी या ठिकाणी थोडे बांधकाम करून वापरत असावे असे अवशेष पाहून समजले.
गडावरून गुहेकडे येणाऱ्या वाटेवरूनच एक वाट वडूस्ते गावावरून येणाऱ्या व रत्नाई देवी मंदिराचा वाटे ला जाऊन मिळते. आम्ही मात्र माघारी गडावरती आलो व आल्या वाटेने गड उतार होऊन ०२:०० वाजता पायथ्या पाशी येऊन पोहचलो.
कैलासगडावरील नैसर्गिक गुहा
कैलासगडावरील नैसर्गिक गुहा 

कैलासगडावरील नैसर्गिक गुहा
कैलासगडावरील नैसर्गिक गुहा 

कैलासगडावरील नैसर्गिक गुहा
कैलासगडावरील नैसर्गिक गुहा 

कैलासगडावरील नैसर्गिक गुहा
कैलासगडावरील नैसर्गिक गुहा 

अता सकाळी डोक्यात आज दुसरा मोरगिरी, घनगड, तैलबैला, कोरीगड कोणता गड करायचा असा प्रश्न होता. पण जास्त उशीर नको म्हणून सर्वानी सावळ्या घाट वाट पहायला जायचे ठरवले व निघालो. ०३:०० वाजता परातेवाडी येथे येऊन गाडी लावली व सावळ्या घाटाचा दिशेने निघालो. येथे ठीक ठिकाणी आता दिशादर्शक फलक लावलेले पाहायला मिळाले. थोड्या अंतर चालू आल्या नंतर कुंडलिका व्हॅली पाहिली व पुढे निघालो. थोडे अंतर खाली उतरून आल्या नंतर घाट वाटेवरील कोरड्या पाण्याचे टाके पाहिले. तेथून खाली कातळामध्ये कोरून बनवलेल्या शिवकालीन पायऱ्यांचे अवशेष आज घडी सुस्तिथित व वापरात असलेले पाहून बरे वाटले. तेथे एक पाण्याचे टाके देखील पहिले. तेथूनच खाली आलो व पुढे सावळ्या घाट येथून भिरा डॅम परिसर, देवकुंड धबधबा, रिंग धबधबा, कुंडलिका व्हॅली असा परिसर दिसतो तो पाहून माघारी फिरलो व ०५:०० वाजता परातेवाडी येथे आलो. तेथून पुण्याचा दिशेने निघालो व रात्री ०९:०० वाजता घरी पोहचलो. 

कुंडलिका व्हॅली
कुंडलिका व्हॅली

सावळया घाटातील पाण्याचे टाके
सावळया घाटातील पाण्याचे टाके 
सावळया घाटातील पायरी मार्ग

सावळया घाटातील पायरी मार्ग 

सावळया घाटातील पायरी मार्ग
सावळया घाटातील पायरी मार्ग 



सावळया घाटातील पायरी मार्ग
सावळया घाटातील पायरी मार्ग 

सोबती : संजय शेंडकर, शशीकांत तांदुळकर, अभिषेक शेळके, मयूर .
©सुशील राजगोळकर


विसापूर ⛰️ VISAPUR ⛰️ १६-जानेवारी-२०२१

यावेळी आम्ही कूच करणार आहे विसापूर किल्ल्यावर..... चला तर मग आज प्रस्तावना न देता थेट पायथ्याचे गाव पाटण इथून सुरवात करु🏘️. या आधी २ वेळा लोहगड मार्गे गायमुखी दरवाजाने गडावरती आलो होतो. म्हणून या वेळी पाटण वरून जायचे ठरवून निघालो. भर दुपारी १२ वाजता🌤️ पाटण या गावी पोहचलो. पाटण गावचे ग्रामदैवत वाघजाई मंदिर 🛕 मध्ये नमस्कार केला व मंदिरा मधील गावकऱ्यांना मार्ग विचारून घेतला व त्या दुपारच्या रखरखत्या उन्हामध्ये विसापूरच्या दिशेने चालायला सुरवात केली.

पाटण गावचे ग्रामदैवत वाघजाई मंदिर 🛕

पाटण गावचे ग्रामदैवत वाघजाई मंदिर 🛕

पाटण गावचे ग्रामदैवत वाघजाई मंदिराचा गाभारा  🛕
पाटण गावचे ग्रामदैवत वाघजाई मंदिराचा गाभारा 🛕
डोंगरा मध्ये जाणाऱ्या खूप वाटा आहेत पण तशी पूर्ण मळलेळी वाट व वाटेमध्ये दगडा वरती चुन्याने बनवलेले दिशादर्शक बाण ➡️ आहेत. गावातुन थोडे अंतर चालून जाताच दगडा मध्ये कोरलेल्या ४० एक पायऱ्या आहेत. त्या पायऱ्या पारकरून पुढे उजव्या बाजूला गेलो व एक डोंगर पार करून पठारावती पोहचलो. तेथून डावीकडे धनगर वस्तीकडे वाट जाते तिकडे न जाता पुढे सरळ वरती जंगलाच्या वाटेने निघालो. ती इतकी घनदाट जंगलाची वाट 🌳🎋आहे की दुपारी उन्हाची झळ देखील लागू दिली नाही.
दगडा मध्ये कोरलेल्या पायऱ्या
दगडा मध्ये कोरलेल्या पायऱ्या

पठारावरून दिसणारा विसापूर किल्ला
पठारावरून दिसणारा विसापूर किल्ला

जंगलाची वाट संपवून पुढे तुटलेल्या दगडांच्या पायऱ्यांची वाट चालू झाली. तेथून पुढे येताच दगडामध्ये कोरलेला हनुमान व त्याला लागूनच मोठी गुहा पाहायला मिळाली. तेथूनच सुस्थितीत असलेल्या दगडातील पायऱ्यांची वाट चालू झाली. वाट संपवून वरती येताच गडावरती प्रवेश झाला. तेथून पुढे आम्ही डाव्या बाजूने गडाला फेरा मारायचा म्हणून निघालो. समोरच गडावरती असलेली तोफ पाहायला मिळाली.

विसापूर किल्लाच्या पायऱ्यांचा वाटेवरील हनुमान
विसापूर किल्ला - पायऱ्यांचा वाटेवरील हनुमान
विसापूर किल्ला - पायऱ्यांचा वाटेवरील गुहा
विसापूर किल्ला - पायऱ्यांचा वाटेवरील गुहा
विसापूर किल्ला - पायऱ्यांचा वाटेवरील गुहेचा आतील बाजू
विसापूर किल्ला - पायऱ्यांचा वाटेवरील गुहेचा आतील बाजू
विसापूर किल्ला - पायऱ्यांची वाट
विसापूर किल्ला - पायऱ्यांची वाट
विसापूर किल्लावरिल तोफ
विसापूर किल्लावरिल तोफ

पुढे तटबंधी सोडून थोडेसे उजव्या बाजूला पाण्याचा टाक्या व तलाव पाहून, महादेव मंदिर पाहायला गेलो🛕.  तिथे मंदिर समोरील अंगणा मध्ये स्तंभ आहे त्या स्तंभा वरती २ बाजूला हनुमान, एका बाजूला गणपती व एका बाजूला सर्प कोरलेला पाहायला मिळाला. तसेच मंदिर समोर २ नंदी व मंदिरामध्ये प्राचीन काळातील शिवलिंग पाहायला मिळाले. मंदिरा मागे लहानसे पुष्कर्णी आहे.

विसापूर गडावरील पाण्याचे टाके
विसापूर गडावरील पाण्याचे टाके
विसापूर गडावरील महादेव मंदिराचा बाजूचा तलाव
विसापूर गडावरील महादेव मंदिराचा बाजूचा तलाव
विसापूर गडावरील महादेव मंदिर
विसापूर गडावरील महादेव मंदिर
विसापूर किल्ला - महादेव मंदिरातील शिवलिंग
विसापूर किल्ला - महादेव मंदिरातील शिवलिंग
विसापूर किल्ला - महादेव मंदिरा समोरील स्तंभा वरील २ बाजूला असलेले हनुमान
विसापूर किल्ला - महादेव मंदिरा समोरील स्तंभा वरील २ बाजूला असलेले हनुमान
विसापूर किल्ला - महादेव मंदिरा मागील लहानशी पुष्कर्णी
विसापूर किल्ला - महादेव मंदिरा मागील लहानशी पुष्कर्णी

तेथून पुढे मंदिरा समोरील दिशेला (पूर्वेकडे) मोठया प्रमाणात असलेल्या पाण्याचा टाक्या पाहिल्या, पुढे असलेले अवशेष पाहून समोरच दिसत असलेला ध्वजस्तंभ 🚩 व गोल बुरुज पाहिला. तेथून माघारी गडाचा दक्षिण दिशेला पाण्याचे टाके, तलाव व डाव्या बाजूला दिसत असलेला तिकोना किल्ला, तुंग किल्ला ⛰️ व पवना धरणाचा जलाशय 🏝️पाहत पुढे चालून गेलो. पुढे गायमुखी मार्ग जवळचा व सोपा असल्याने बरेच लोक गडावरती येताना व तितकेच लोक गड उतरून जाताना दिसत होते.

विसापूर गडावरील पाण्याचे टाक्या
विसापूर गडावरील पाण्याचे टाक्या
विसापूर गडावरील अवशेष
विसापूर गडावरील अवशेष
विसापूर गडावरील ध्वजस्तंभ व गोल बुरुज
विसापूर गडावरील ध्वजस्तंभ व गोल बुरुज

तेथून पुढे मंदिरा समोरील दिशेला (पूर्वेकडे) मोठया प्रमाणात असलेल्या पाण्याचा टाक्या पाहिल्या, पुढे असलेले अवशेष पाहून समोरच दिसत असलेला ध्वजस्तंभ 🚩 व गोल बुरुज पाहिला. तेथून माघारी गडाचा दक्षिण दिशेला पाण्याचे टाके, तलाव व डाव्या बाजूला दिसत असलेला तिकोना किल्ला, तुंग किल्ला ⛰️ व पवना धरणाचा जलाशय 🏝️ पाहत पुढे चालून गेलो. पुढे गायमुखी मार्ग जवळचा व सोपा असल्याने बरेच लोक गडावरती येताना व तितकेच लोक गड उतरून जाताना दिसत होते.

विसापूर गडावरील पाण्याचे टाक्या
विसापूर गडावरील पाण्याचे टाक्या
विसापूर गडावरील चुण्याचा घाणा
विसापूर गडावरील चुण्याचा घाणा
विसापूर गडावरील जात
विसापूर गडावरील जात
विसापूर गडाचा दक्षिण दिशेचा ध्वज व मागे लोहगड किल्ला
विसापूर गडाचा दक्षिण दिशेचा ध्वज व मागे लोहगड किल्ला

पुढे तटबंधी सोडून उजव्या हाताला दिसत असलेला टाक्यातील हनुमान पाहिला व तेथे असलेली टाकी पाहून समोर दिसत असलेल्या कोठाराकडे / वाडाकडे निघालो. ते वाडे दुमजली, मुख्य वाड्याला दुप्पट भिंत बांधलेली व समोर मोठे अंगण होते असावे असे जाणवते. ते पाहून आम्ही गडाच्या उत्तर दिशेला असलेल्या पाण्याचा टाक्या, टाक्यांचा बाजूला असलेला हनुमान पाहिला. पुढे बुरुज 🚩 व तेथे असलेली तोफ पाहून माघारी फिरलो. ज्यामार्गे गडावरती आलो होतो तिकडे निघालो वाटेत असलेली उंचचउंच तटबंधी व पाण्याच्या टाक्या पाहून गड उतरायला सुरवात केली.

विसापूर गडाची तटबंधी
विसापूर गडाची तटबंधी
विसापूर गडाची तटबंधी व मागे लोहगड किल्ला
विसापूर गडाची तटबंधी व मागे लोहगड किल्ला
विसापूर गडावरील पाण्याचा टाक्यातील हनुमान
विसापूर गडावरील पाण्याचा टाक्यातील हनुमान
विसापूर गडावरील वाड्याचे अवशेष
विसापूर गडावरील कोठाराचे अवशेष
विसापूर गडावरील वाड्याचे अवशेष
विसापूर गडावरील कोठाराचे अवशेष

विसापूर गडावरील वाड्याचे अवशेष
विसापूर गडावरील कोठाराचेअवशेष
विसापूर गडावरील वाड्याचे अवशेष
विसापूर गडावरील कोठाराचे अवशेष

विसापूर गडावरील पाण्याचा टाक्यांचा बाजूला असलेला हनुमान
विसापूर गडावरील पाण्याचा टाक्यांचा बाजूला असलेला हनुमान
विसापूर गडावरील उत्तर दिशेला असलेल्या बुरुजा वरील तोफ
विसापूर गडावरील उत्तर दिशेला असलेल्या बुरुजा वरील तोफ 

विसापूर गडावरील उंच तटबंधी
विसापूर गडावरील उंच तटबंधी
विसापूर गडावरील पाण्याचा टाक्या
विसापूर गडावरील पाण्याचा टाक्या

पाटण गावमधून विसापूर गडावरती जाण्यासाठी १ ते १.५ तास लागतो. विसापूर गडाचा परिसर खूप मोठा असल्या कारणाने पूर्ण गड फिरण्यासाठी किमान ३-४ तास लागतात. संपूर्ण गडाला फेरा मारताना प्रकर्षाने जाणवते कि गडावरती खूप मोठ्या प्रमाणामध्ये पाण्याच्या टाक्या आहेत. गडाला पूर्वी संपूर्ण तटबंधी बांधण्यासाठी लागणारे दगड हे याच पाण्याच्या टाक्या व तलावातील खोद काम करून काडलेले दगड वापरले असावेत. गडाचा मधोमध लहान घनदाट झाडीची टेकडी आहे. गावकऱ्यांचा माहिती नुसार गडावरती व गडाच्या आजूबाजूने असे एकूण २१ हनुमान कोरलेले होते. त्यापैकी आता आम्हाला गडावरती फक्त ५ हनुमान मूर्ती पाहायला मिळाल्या

१ - पायऱ्यांचा वाटेवरील हनुमान
१ - विसापूर गडाचा पायऱ्यांचा वाटेवरील हनुमान
विसापूर किल्ला - महादेव मंदिरा समोरील स्तंभा वरील २ बाजूला असलेले हनुमान
२ व ३ - विसापूर गडावरील महादेव मंदिरा समोरील स्तंभा वरील २ बाजूला असलेले हनुमान
४ - विसापूर गडावरील पाण्याचा टाक्यातील हनुमान
४ - विसापूर गडावरील पाण्याचा टाक्यातील हनुमान
५ - विसापूर गडाचा उत्तरेला पाण्याचा टाक्यांचा बाजूला असलेला हनुमान
५ - विसापूर गडाचा उत्तरेला पाण्याचा टाक्यांचा बाजूला असलेला हनुमान

अशाप्रकारे शहराच्या अगदी जवळ असलेला आणि इतिहासाची आठवण करून देणाऱ्या या विसापूर किल्लाची ही सफर ..!!

सोबती: सुहास शेंडकर, संजय शेंडकर,  शशी तांदुळकर, वैभव सोनावणे, अजय सोनावणे, अकाश भोसले.

©सुशील राजगोळकर


"घनगड" ⛰️ निरवचा ५० व्या किल्याची भटकंती. 🚗⛰️ | Ghangad & Tailbailla - Lonavala 11-January-2026

मी माझा बऱ्याच भटकंतीचे वर्णन लिहिले, पण नेमके निरव सोबत केलेल्या भटकंतीचे वर्णन लिहायचे राहिले, आता निरवचे ५० गड भटकंती पूर्ण झाली आहे तर थ...

Note :

भटकंती करणे माझी खूप मोठी आवड आहे, त्याच भटकंती मधील काही भटकंती प्रवास / वर्णन मी इथे लिहिले आहे. काही अधिक माहिती हवी असल्यास Contact Form मार्फत संपर्क करा.