सातारा भाग १/३ : दातेगड (सुंदरगड) | वसंतगड । Dategad (Sundargad) | Vasantgad ⛰️🚩 14-Sept-2024

१४ सप्टेंबर ते १७ सप्टेंबर असे ०४ दिवस सुट्टी होती. त्यामुळे सातारा विभागातील गड किल्ले व इतर भटकंतीला जायचे असे ठरवून अजित व मी वेळ मिळेल त्या नुसार ०८ दिवस आधी केंव्हा, कोणते गड व ईतर काय पाहायचे याचे नियोजन आखात होतो. सातारा मधील सर्व गड तसे जवळ जवळ होते फक्त दातेगड मात्र जरा लांब होता त्यामुळेच थोडे नियोजन आखताना ताळमेळ बसत न्हवता. शेवटी दातेगड आमचा नियोजन मधील मुख्य ठरवून सुरवात दातेगड पासून करायची असे ठरवले व त्या नुसार नियोजन करून अजित १३ सप्टेंबर शुक्रवारी मुंबई हुन माझाकडे आला.

 

दिवस पहिला, शनिवार १४-सप्टेंबर-२०२४
नियोजना प्रमाणे आम्ही १४ सप्टेंबर रोजी पहाटे ०५:०० वाजता पुणे सोडले 🛣️ 🚗 व सातारा-पाटणचा दिशेने निघालो. वाटेमध्ये एकदा पेट्रोल पंप ⛽ जवळ थांबून सरळ पाटण गाठले. पाटण ते टोलेवाडी साठी जाणाऱ्या रस्त्याची चौकशी करून पुढे निघालो. पाटण ते टोलेवाडी हा घाट रस्ता आता नव्याने बनवण्यात आला आहे असे समजले. आणि आम्ही पुढे निघालो पण जेमतेम एक गाडी जाईल इतका असा अरुंद घाट व मध्येच दरड कोसळून रस्ता खराब व अवघड बनला होता. सावधगिरीने कार चालवत आम्ही १०:३० वाजता दातेगड किल्याचा पायथ्याला हॉटेल सुंदरगड येथे येऊन पोहचलो. तेथे नाश्ता केला व चौकशी करून गड चढायला घेतला. 

 

हॉटेल सुंदरगड व मागे सुंदरगड (दातेगड)

दातेगड (सुंदरगड) । Dategad (Sundargad) ⛰️
हॉटेल सुंदरगडचा बाजूने मळलेल्या पायवाटेणे १०:०० मिनिटा मध्ये दक्षिण दिशेचा पडझड झालेल्या दरवाजा मधून गडावरती प्रवेश केला. गडावरती प्रवेश करता प्रसन्न आशा सकाळचा वातावरणा मध्ये फुलेली रानफुले 🪻🥀 पाहून मन प्रसन्न झाले. पुढे डाव्या बाजूला असलेली तटबंधी व अवशेष पाहून मुख्य दरवाजातून गडावरती येणाऱ्या कातळ खोदीव पायऱ्यापाशी आलो. त्या पायऱ्या उतरून खाली आलो. तेथे बलदंड अशी साधारण ८ फुटाची हनुमानाची मूर्ती व बाजूला एक मोठी गणपतीची मूर्ती पहायला मिळाली 🛕. त्या गणपती मूर्तीचे कान मात्र वेगळे फुलांचा पाकळ्या सारखे कोरलेले पाहायला मिळाले. तेथे पडझड झालेला गडाचा मुख्य दरवाजा व देवड्या पाहून गडा बाहेर आलो. पूर्वी या दरवाजा व मुर्त्यांचा वरती छपरं असावे असे अवशेष दिसतात. 

 

पडझड झालेला दरवाजातून गडावरती प्रवेश करतांना व रान फुले - दातेगड

 पडझड झालेला गडाचा मुख्य दरवाजा व गणपती - दातेगड

दातेगडावरील हनुमान व गणपती

हनुमान व कातळ खोदीव पायऱ्या - दातेगड

मुख्य दरवाजा समोर बाजूला असलेली गुहा पाहिली व माघारी त्याच कातळ खोदीव पायऱ्या चढून गडावरती आलो. पुढे डाव्या बाजूला गडाचे आकर्षण असलेली तलवारीचा आकाराची विहिरीमध्ये उतरायला सुरवात केली🗡️🏟️. उतरतांना या पायऱ्या ०२ प्रकार मध्ये विभागलेल्या पाहायला मिळाल्या. एक बाजूला लहान लहान पायऱ्या तर एक बाजूला मोठया पायऱ्या. पायऱ्या उतरून खाली आलो तसे तेथे थंडावा जाणवू लागला. विहिरी मध्ये स्वच्छ नितळ पाणी होते. तसेच विहिरीत एक बाजूला नंदी व शिवलिंग पाहायला मिळाले 🛕. त्या शिवलिंग जवळ एका लहान गुहे मधून वारा येत होता.

 

तलवारीचा आकाराची विहीर - दातेगड

तलवारीचा आकाराची विहीर - दातेगड

विहिरींमधून पाणी घेतांना - दातेगड

तलवारीचा आकाराची विहीरी मधील शिवलिंग व नंदी - दातेगड

तलवारीचा आकाराची विहीरी वरील बाजूने - दातेगड

 

विहीर पाहून आम्ही वरती आलो व विहिरीचा मागे असलेले मोठे कोरडे पाण्याचे टाके पाहिले. व समोर असलेले आणखीन एक पाण्याचे टाके व इतर अवशेष पाहून माघारी फिरलो. गडावरती खूप गवत वाढलेले असल्याने लहान अवशेष म्हणावे तितके पाहायला मिळाले नाहीत. पुढे ज्या मार्गी आलो त्या मार्गी गड उतरून खाली आलो. हॉटेल सुंदरगड येथून गरम कांदा भजी घेऊन पुढे वसंतगड पाहण्यासाठी निघालो. हॉटेल सुंदरगड 8999625704 / 9821238154 

 

दातेगडावरील अवशेष

पाण्याचे टाके- दातेगड

वसंतगड । Vasantgad ⛰️
वसंतगाडा वरती जाण्यासाठी वसंतगड, बेलदरे व तळबीड अश्या गावांमधून वाटा आहेत. पण आम्हाला तळबीड मधील सरसेनापती हंबीरराव मोहिते यांची समाधी देखील पाहायची होती त्यामुळे आम्ही पाटण वरून बेलदरे मार्गे तळबीडला आलो. 

 

बेलदरे ते तळबीडकडे जातांना दिसणार वसंतगड

बेलदरे मार्गे थोडा खराब रस्ता व लहान अवघड घाट पार करून तळबीड येथील प्राथमिक शाळे जवळ ०२:३० वाजता येऊन पोहचलो 🏫. तेथे घरून आणलेले जेवण केले व विश्रांती घेऊन ०३:०० वाजता गड चढायला घेतला. सुरवातीला काही नव्याने बनवलेल्या पायऱ्या चडून आलो. पुढे गावकरी गुरे चारत होते 🐃 त्यांच्याशी बोलून थोडी माहिती घेतली व गडाचा दिशेने निघालो. वाटेमध्ये भले मोठे एक वटवृक्ष लागला 🌳. साधारण ४५ मिनिटांचा चढाई नंतर आम्ही मुख्य प्रवेशद्वारा जवळ येऊन पोहचलो. तेथे एक गणपतीचे लहान मंदिर पाहिले 🛕 नमस्कार करून पुढे कातळ खोदून बनवलेल्या २० एक पायऱ्या चालून गडमाथ्या वरती आलो. तेथे मुख्य दरवाजाची पूर्ण पणे पडझड झालेली व काही अवशेष पाहायला मिळाले.

तेथे समोर गडाचा नकाशा व गडावरील पाहण्याच्या ठिकाणांची माहिती दिली आहे.

 

गडाचा मुख्य प्रवेशद्वारा जवळ असलेला गणपती - वसंतगड

कातळ खोदीव पायऱ्या -वसंतगड

 नकाशा पाहून आम्ही पूर्व दिशेने गड फेरीला सुरवात केली. समोर असलेली विहीर 🏟️ पाहून हनुमानाचे दर्शन 🛕 घेतले व पूर्व दिशेच्या बुरुजा जवळ आलो. तेथे असलेली तटबंधी, बुरजावरती जाण्यासाठी असलेल्या पायऱ्या व तटबंधी मध्ये असलेले शौचकुप पाहिले. गडावरती बरेच गवत व झाडे झुडपे वाढलेली दिसत होती. पुढे गडाचा पठारावरती पूर्ण दलदल झालेली त्यामधुन कसे बसे मार्ग काढत आम्ही दक्षिण बुरुजा पाशी आलो. तेथे एक पडझड होऊन झाकलेला चोर मार्ग व पडझड झालेला बुरुज पाहिला.

 

वसंतगडावरील हनुमान

पूर्वेकडील बुरुज व तटबंधी - वसंतगड

तटबंधी मधील शौचकुप - वसंतगड

पडझड झालेला दक्षिण बुरुज - वसंतगड

दक्षिण बुरुजा नंतर एका मोठा तलाव उजव्या हाताला व पुढे दूरवर दिसत असलेल्या पश्चिम बुरुजा कडे निघालो. मध्ये एक लहान तलाव पाहून पश्चिम बुरुजापाशी आलो. बुरुजाला असलेल्या मोठ्याला पायऱ्या चढून आम्ही बुरुजा वरती आलो. हा बुरुज पाहून पूर्व व दक्षिण बुरुज कसा होता हे जाणवले. असे ०४ बुरुज चार दिशेला या गडावरती पाहिले. हे बुरुज मूळ तटबंधीला लागून बांधलेले आहेत पण तटबंधी वरती नाही. हे बुरुज उंच बांधून घेतलेले आहेत. तेथून पुढे बाजूला असलेला गडाचा पश्चिम दरवाजा पाशी आलो (बेलदरे बाजूचा) 🏰 हा गोमुखी रचनेचा उत्तम सुस्तिथित असलेला दरवाजा पाहिला. या दरवाजा वरती हनुमान कोरलेला पाहायला मिळाला.

तलाव - वसंतगड

तलाव व मागे पश्चिम बुरुज - वसंतगड

पश्चिम दरवाजा (बेलदरे बाजूचा) - वसंतगड

  पश्चिम दरवाजा वरील हनुमान - वसंतगड

पश्चिम दरवाजा व बुरुज पाहून झाल्यानंतर गडाचा मध्य भागी असलेल्या मंदिराचा दिशेने निघालो. पुढे असलेल्या वीरांचा समाधी व तलाव पाहून चंद्रसेन मंदिरापाशी आलो. 🛕 मंदिर समोर ०२ दीपमाळ, वीरगळी, अवशेष, ०२ नंदी पाहून मंदिरा मध्ये प्रवेश केला. मंदिराचा गाभाऱ्या मध्ये चंद्रसेन, जानाई व जोगेश्वरी मातेची मूर्ती पाहायला मिळाली. मंदिर पुरातन व आता जीर्णोद्धार केलेले पाहीले. पुढे चंद्रसेन मंदिराचा मागे जाऊन चुन्याचा घाणा पाहिला व परत मंदिरापाशी आलो. तेथे असलेले शिव मंदिर, विठ्ठल रखुमाई मंदिर, गजलक्ष्मी मंदिर व राम मंदिर पाहिले. पुढे वाड्याचे अवशेष पाहून गड उतरायला घेतला.

 

वीरांचा समाधी - वसंतगड

वीरांचा समाधी - वसंतगड

चंद्रसेन मंदिर - वसंतगड

चंद्रसेन मंदिरा समोरील नंदी - वसंतगड

जानाई देवी, चंद्रसेन व जोगेश्वरी माता - वसंतगड

चुन्याचा घाणा व मागे दूरवर उत्तर बुरुज - वसंतगड

शिव मंदिर - वसंतगड

पूर्वीचा विठ्ठल व रखुमाई मूर्ती - वसंतगड

शिवलिंग व गजलक्ष्मी मंदिर - वसंतगड

राम मंदिर - वसंतगड

वसंतगड उतरून साधारण ०६:३० वाजता तळबीड येथील सरसेनापती हंबीरराव मोहिते यांचा समाधीस्थळ येथे येऊन पोहचलो. तेथे असलेले अवशेष, राम मंदिर, वीरगळ पाहून समाधीचे दर्शन घेतले व पुढे उंब्रजचा दिशेने निघालो. उंब्रज मध्ये थोडी चौकशी करून आम्ही दुसरे दिवशीचा प्रवास थोडा कमी असावा म्हणून मसूर या गावी आलो व तेथे राहिलो. 

 

सरसेनापती हंबीरराव बाजी मोहिते समाधी स्थळ - तळबीड

सरसेनापती हंबीरराव बाजी मोहिते समाधी - तळबीड

सरसेनापती हंबीरराव बाजी मोहिते समाधी स्थळ - तळबीड

©सुशील राजगोळकर

 

 

भैरवगड (मोरोशी) । Bhairavgad (Moroshi) । २४-मार्च-२०२४

आमचा "ट्रेकगुरु" संस्थेचा आयोजना प्रमाणे मी शनिवार २३-मार्च-२०२४ रोजी रात्री ०८:०० वाजता घरून निघालो व नाशिकफाटा येथे मित्राकडे गाडी लावली. नाशिकफाटा (भोसरी) ते शिवाजीनगर असा मेट्रोचा प्रवास केला व रिक्षाने स्वारगेट येथे पोहचलो. आमचा प्रत्येक ट्रेकला बस इथूनच निघते मी मात्र नाशिकफाटा येथून जॉईन करतो. पण या वेळी आमचे मित्र प्रदिप मदने काही कारणास्तव या ट्रेकला येणार न्हवते. त्यामुळे मी आज स्वारगेटला आलो होतो. बस घेऊन ड्राइवर काका देखील वेळेत आले. तेथून येणाऱ्या सदस्यांना घेऊन १०:३० वाजता गाडी सोडली. पुढे नाशिक फाटा येथे काही सदस्य व काही मोशी येथून घेतले. पुढे नारायणगांव येथे चहा साठी थांबून पुढे जुन्नर, गणेशखिंड, माळशेज घाट मार्गे जेथून ट्रेकला सुरवात होते अशा "हॉटेल भैरवनाथ / मनूचा ढाबा" येथे रात्री ०३:३० वाजता येऊन पोहचलो. 

प्रथम मी सह्याद्री मित्र भास्कर मेंगाळे याची भेट घेतली, त्यांची नाष्ट्याची तयारी चालू झाली होती. तेथे मुंबई वरून अजित व शैलेश दादा मुंबईचे सदस्य घेऊन आले होते. ते ०२:०० वाजता पोहचले होते त्यांना झोप लागणार इतक्यात मी जाऊन उठवले. त्या नंतर सर्व सदस्यांना आवरून घ्यायला सांगितले.

पहाटे ०४:०० वाजता सर्वांचा परिचय व सूचना सत्र घेऊन प्रत्येक सदस्याला एक हार्नेस दिला व ट्रेकला सुरवात केली. आमचा सोबतीला रवी पारधी (बाळू दादा) वाटाड्या म्हणून आला, सर्वजण अंधारामध्ये विजेरीचा प्रकाशामध्ये चालायला सुरवात केली. पूर्ण घनदाट जंगलाची वाट पण आता सह्याद्रीमध्ये भटकंती करणाऱ्यांची संख्या वाढल्यामुळे वाट पूर्णपणे मळलेली आहे. तरी वाटेत एका विंचुने वाट अडवलीच त्याला बाजूला करून पुढे निघालो. मार्गा वरती सर्वात पुढे वाटाड्या, मी व काही सदस्य तर मध्ये शैलेश दादा व त्यामागे अजित व शेवटी राहुल रासकर दादा अश्या नियोजनाप्रमाणे मध्ये मध्ये एकमेकांना हाक देत पहाटे ०५:३० वाजता माची / पठारावरती वरती येऊन पोहचलो. 

सकाळी परिचय सत्र घेतांना 

वाटेवरती दिसलेला विंचू

अंधार असल्यामुळे किती वरती चालून आलो हे देखील समजले नाही व समोर असलेला भैरवगड देखील दिसत नव्हता. माचीवरती थोडी विश्रांती घेतली व पुढे निघालो. पुढे पठारावरील (माचीवरील) सरळ वाट व समोर असलेली निसरडी वाट संपून तासभरा मध्ये गडाचा कातळ भिंतीच्या इथे येऊन पोहचलो. आता मात्र थोडे दिसू लागले मग गडाचा कातळ कडा उजव्या बाजूला ठेऊन समोर चालू लागलो व गडाला थोडासा वळसा मारून समोर असलेला एक लहान दगडी पॅच चढून वरती आलो. तसे समोर गडाचा कातळा मध्ये एक आयात कृती गुहा खोदलेली पाहायला मिळाली. गुहे पासून थोडे पुढे खालील दिशेने आलो व खिंडी मध्ये येऊन पोहचलो.

गुहा - भैरवगड (मोरोशी)

खिंडीतून दिसणाऱ्या भैरवगडाचा पायऱ्या 

या खिंडी मधून आता आम्हाला समोर दिसत असलेल्या भैरवगडाचा कातळावरील प्रसिद्ध असलेल्या धडकी भरवणाऱ्या थरारक, अवघड व तुटलेल्या पायऱ्यांचा साहाय्याने गड सर करायचा होता. आमचा पुढे वाटाड्या रवि भाला आला होता त्याने पूर्ण मार्गावरती दोरी लावून ठेवली होती. त्या खिंडी मध्ये सर्व सदस्यांनी हार्नेस चढवले व एक एक करून आरोहण करायला सुरवात केली (गड चढायला घेतला).

सुरवातीला काही सोप्या पायऱ्या लागल्या त्या चढून वरती आलो त्याच्या पुढे पायऱ्या तुटलेल्या आहेत तेथून पुढे जाण्यासाठी तेथे असलेल्या गुहेला एका लहान छिद्र (hole) आहे तेथून थोडे रांगून गुहे मध्ये आलो. या गुहे मध्ये वरती चढण्यासाठी लाकडे लावलेली आहेत तेथून वरती चढून गुहेमधून पुन्हा पायऱ्यांन वरती यावे लागते. मी तेथे थोडे थांबलो, पुढे सर्व सदस्य गेले व मागून अजित माझासाठी हार्नेस घेऊन आला व आम्ही पुढे निघालो. मोजक्याच पायऱ्या चढल्या नंतर पुढे पायऱ्या पूर्णपणे तुटलेल्या आहेत तेथे वाटाड्या दादाचा मदतीने आम्ही वरती आलो. पुढे गडा वरती जातांना एका बाजूला खोल दरी व समोर‌ असलेल्या कातळावरील पायऱ्या एक एक सावधगिरीने चढू लागलो. पुढे वाटेमध्ये कातळामध्ये बनवलेले एक कोरडे पाण्याची टाके लागले. त्यापुढे काही पायऱ्या व त्यानंतर पुन्हा एक पाण्याची टाके लागले पण त्यामध्ये पाणी खराब होते.  त्यापुढे आणखीन काही पायऱ्या व एक अवघड पॅच पार करून माथ्यावरती येऊन पोहचलो. तेथे एक लहान खोलीचे अवशेष पाहायला मिळाले. पुढे उजव्या बाजूला दोन जोड बुजलेले पाण्याचे टाके पाहिले व माघारी येऊन डाव्या बाजूने चालत गडाचा सर्वोच्च ठिकाणी येऊन पोहचलो.

पायऱ्यांच्या वाटेवरील गुहेतील फोटो

भैरव गडाच्या कातळातील पायऱ्या

भैरव गडाच्या पायऱ्यांच्या वाटेवरील कोरडे टाके

भैरवडाच्या कातळातील पायऱ्या

भैरवगडाचा पायऱ्यांच्या वाटेवरील पाण्याचे टाके

भैरवगडाचा एक भीतीदायक / अवघड पॅच

दोन एकत्र असलेली व बुजलेली पाण्याची टाकी - भैरवगड (मोरोशी)

मोरोशी भैरव गडाच्या माथ्यावर पोहचल्यावर तेथुन सह्यमंडळ पाहायचा आनंदच वेगळा. तेथून डाव्या बाजूला नवरा नवरी सुळका, नाणेघाटाचा परिसर व उजव्या बाजूला अलंग - मदन - कुलंग (AMK), कळसुबाई शिखर,आजोबा शिखर, कात्राबाई शिखर, गवळदेव शिखर, घनचक्कर शिखर, शिरपुंजे भैरवगड व भटक्यांची पंढरी असलेला हरिश्चंद्र गड - कोकणकडा, तारामती शिखर, हरिश्चंद्र गडाचा बालेकिल्ला असे सर्व संपूर्ण सह्य मंडळ पाहून घेतले. सह्याद्री फिरताना एका किल्ल्या वरून दिसणारे आपण पाहिलेले इतर किल्ले पाहणे म्हणजे सह्याद्री भटकंती मधील एक मन सुखद अनुभव, गडावरती येताच नानांचा अंगठा दिसला मला माझा जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या २०२० मध्ये मी इथून सूर्यास्त पाहिला होता. तर मागील काही महिन्या मध्ये मी AMK व भैरवगड (शिरपुंजे) ते रतनगड असा रेंज ट्रेक केला होता ते सर्व किल्ले/शिखर इथून पाहतांना मन सुखावून गेले.

भैरव गडाच्या माथ्यावरील फोटो

भैरव गडाच्या माथ्यावरून दिसणारे नवरा नवरी सुळका, नानाचा अंगठा व नाणेघाटाचा परिसर

भैरवगडचा‌ माथ्यावरती पोहचल्यानंतर थोडे बसून विश्रांती घेतली व सोबत आणलेला खाऊ खाऊन गड उतरायला सुरवात केली. जितक्या सावध गतीने गड चढून आलो होतो तितक्याच सावधानतेने गड उतरायला घेतला. गडावररती येणाऱ्यांची संख्या वाढली होती त्यामुळे आम्ही काही पायऱ्या उतरून आल्या नंतर तेथूनच प्रस्थारोहण केले व खिंडी मध्ये आलो. तेथे भास्कर दादा देखील काही दुसरे सदस्य घेऊन आला होता, त्याचाशी थोडे बोलणे झाले व आम्ही खाली पुढे निघालो. गडाचा वळसा मारून पुढे आल्या नंतर डाव्या बाजूला वरील दिशेला असलेल्या खांब टाक्या मधील पाणीभरून घेतले. आता सकाळचे अकरा वाजले होते मात्र रखरखते ऊन लागत होते. पुढे आलेले सदस्य माचीवरील भैरवनाथाचे दर्शन घेऊन सावली मध्ये विसावले होते तितक्यात सर्वजण तेथे जमा झाले व समुह छायाचित्र घेऊन खाली निघालो. व दुपारी ०१:३० वाजे पर्यंत सर्वजण हॉटेल भैरवनाथ / मनूचा ढाबा येथे येऊन पोहचलो.

भैरवडाच्या खाली उतरतांना वरील  दिशेने दिसणाऱ्या पायऱ्या

भैरव गडावरील कातळावरती असलेले पाण्याचे टाके

भैरवडाच्या माचीवरील भैरवनाथाचे मंदिर

भैरव गडाच्या माचीवरून घेतलेला फोटो व मागे भैरवगड

भैरव गडाच्या माची वरती जाणारी वाट व मागे भैरवगड

भैरवगडचा हा ट्रेक करून झाल्यानंतर सर्वांना कडाक्याची भूक लागली होती त्यामुळे प्रथम भरपेट जेवण केले. त्यानंतर अजित व शैलेश दादा मुंबईकडे व आम्ही पुणे कडे माळशेज घाट, ओझर, नारायणगांव मार्गे आलो व सायंकाळी ०६:०० वाजता पुणे येथे येऊन पोहचलो.

एक दिवसीय भटकंतीमध्ये मोरोशीचा भैरवगड आरोहण, प्रस्तारोहण, गडावरून सह्यमंडळ पाहणे, सर्व मित्रांचा सहवास, सहभोजन, सह्याद्री जगण्याचा एक सुखद अनुभव आणि गोड आठवणी सोबत घेऊन घरी पोहोचलो.

सोबती : अजित गवेकर, शैलेश जाधव, राहुल रासकर व इतर सदस्य.

©सुशील राजगोळकर

#भैरवगड #मोरोशी #सह्याद्री ⛰️ #महाराष्ट्र 🚩#निसर्ग 🌳🌈 #भटकंती🏕️ #प्रवास🏍️ #ठाणे #मुंबई #ईगतपुरी #पुणे #सुशील_राजगोळकर #२४मार्च२०२४