रोहिडा (विचित्रगड) । शिरवळ लेणी ROHIDA & SHIRWAL CAVES

        रविवार ११-मार्च-२०१८, पहाटे ५:३० वाजता मी व पदमसिंह चव्हाण चिंचवड मधून दुचाकी घेऊन निघालो. त्यानंतर आम्ही गाडी थांबवली ती थेट भोर मध्येच. भोरचा बाझार पेठेमध्ये हॉटेल, दुकाने.... पहाटे चालू करायची लगबग दिसत होती. तेथील एका हॉटेल मध्ये आम्ही नाश्ता करून भोरच्या दक्षिणेस सुमारे ६ ते ८ कि.मी. वर रोहिडा किल्लाचा पायथ्याशी वसलेले बाजारवाडीकडे निघालो. सूर्य डोंगररांगेतून डोकाहून पाहत होता. तो मनमोहोक सूर्योदय पाहत आम्ही बाजारवाडी येथे पोहचलो.
        पहाटे ७:३० वाजता प्रसन्न अशा वातावरणामध्ये आम्ही गड चढायला सुरवात केली. साधारण तासाभरात आम्ही पहिल्या दरवाजा पाशी पोहचलो. पुढे १५ ते २० पायऱ्या चढताच दुसरा दरवाजा लागला. येथून आत गेल्यावर उजव्या हाताला भुयारी पाण्याचे टाके पाहिले. व पुढे थोड्या पायऱ्या चढुन जाताच तिसरा दरवाजा लागला. यावर दोन्ही बाजूला कोरीव शिलालेख व हत्तीचे शीर कोरलेले आहेत. दरवाजाचा आजुबाजूच्या तटबंदीची पडझड झालेली दिसली. येथून आत शिरताच समोर सदर आहे डावीकडे, भैरोबाचे मंदिर आहे मंदिरा समोर पाण्याचे टाके, चौकोणी थडगी आहेत. मंदिरामध्ये गणपती, भैरव व भैरवी या देवांचा मूर्ती आहेत. मंदिराचा डाव्या बाजूला वाड्यांचे अवशेष पाहायला मिळाले. तेथून पुढे जाताच भक्कम सुस्थितीत असलेला बुरुज पाहिला व गडाचा मागील बाजुने चालत आलो. तेथे चुन्याचा घाणा पाहायला मिळाला. तेथून पुढे जाताच खूप व मोठे पाण्याचे टाके पाहायला मिळाले. तेथून पुढे जाताच आणखीन एक बुरुज पाहायला मिळाला. त्या बुरुजा वरून डोंगररांगेमध्ये एका डोंगरा वरती असलेले वाघजाई देवीचे मंदिर दिसले. तसेच समोर येता तटबंदी, चोरदरवाजा व अवशेष पाहायला मिळाले. काही गडप्रेमी (मावळे) माती पडून बुजलेले कोठार खोदाई करून स्वच्छ करत होते. गडाचे नाव जरी विचित्रगड असले तरी गड खूप सुंदर व पाहण्यासारखा आहे. पूर्ण गड फिरून झाल्या नंतर भैरवदेवाचा मंदिरामध्ये बसून जेवण केले व गड उतारायाला लागलो.
      सकाळी जाताना पायथ्याला रोड लगद पुराणकाळातील मंदिर दिसले होते ते पाहायला आम्ही थांबलो. मंदिराच्या आत शिरलो ते संपूर्ण दगडी बांधकाम असलेले छान सुंदर असे शिवलिंग मंदिर आहे ते पाहून आम्ही भोरकडे निघालो.
       भोर मध्ये दुपारी ०१:०० च्या सुमारास पोहचलो वेळ तर खूप होता म्हणून आम्ही तेथून शिरवळ लेणी पाहायला गेलो (शिंदेवाडी येथील). तशी फारशी प्रसिद्ध नाही त्या मुळे जाताना विचारणा केली तर कोणीच सांगु शकत नव्हते, google चा वापर करत व परत एकट्याला विचारले असता त्याने उलट विचारले पांडवधरा का ? आम्ही हो म्हणालो, मग त्यांने सांगितलेल्या कच्चा रसत्याने गाडी जेथे पर्यंत जाते तेथे पर्यंत नेली व समोर डोंगरामध्ये लेणी दीसली त्या दिशेने चालायला लागलो १०मि .मध्ये आम्ही लेण्यांपाशी पोहचलो, तिकडे सहसा कोणी फिरकत जरी नसले तरी काहींनि थोडी अस्वच्छता पसरवली आहे, तिथे १५ बौद्ध काळीन लेणी आहेत. तसे फारसे काही कोरीव लेणी नाही आहेत पण एका लेणी मध्ये शिवलिंग, बौद्ध स्तूप व एक मोठी लेणी स्वच्छ नितळ पाण्याने भरलेली आहे तेथील शांततेमध्ये थोडा वेळ विश्रंती घेतली व परतीचा मार्गाला लागलो. 
©सुशील राजगोळकर