तुंग (कठीणगड) TUNG

०४ ऑगस्ट २०१८ रोजी ठरल्याप्रमाणे मी दुचाकी घेऊन सकाळचे ०८:०० वाजता किवळे, रावेतहून लोणावळाकडे निघालो. व ०९:१० वाजता छञपती शिवाजी महाराज चौक लोणावळा येथे पोहचलो. माझे काही मित्र मुंबईहून येणार होते ते ही १०:२० पोहचले. मग एकत्र नाष्टा करून किल्ले तुंग कडे रवाना झालो. 

लोणावळा आणि त्यातून पावसाळा म्हटले कि पाऊस व दाट धुके हे आलेच...! त्याच धुक्यातून सावकाश गाडी चालवत आम्ही ११:४५ ला तुंग किल्ल्यापाशी पोहचलो. पायथ्याला मारुती मंदिर आहे तेथे गाडी लावून गड चढायला सुरवात केली. पावसाची रिपरिप चालूच होती. थोडेसे वरती चढुन जाताच डाव्या बाजूला एक मारुती मंदिर लागले, त्याला नमस्कार करून आणखीन थोडे पुढे जाता उजव्या हाताला एक पाण्याचे टाके व गुहा लागली. ती पाहून पुढे जाताच पहिला मुख्य दरवाजा लागला. तेथून आत शिरताच एक सरळ वाट पुढे माचीकडे जाते व एक वाट गड माथ्यावरती जाते. वरती चढून येताच उजव्या बाजूला सदरेचे अवशेष पाहायला मिळाले तेथेच एक गणपती मंदिर व पाण्याचे मोठे कुंड आहे. त्या कुंडाचा डाव्या बाजूने पुढे जाता बाले किल्ल्याचा चढणीचा आधी उजव्या हाताला एक स्वच्छ नितळ पाण्याचे टाके आहे, ते पाहून तिथून परत माघारी आलो. व बालेकिल्ला चढायला सुरवात केली. या गडचा माथा लहान आहे त्यामुळे तुंग किल्ला हा टेहळणी साठी वापरला जायचा. बालेकिल्यावर तुंग देवीचे मंदिर आहे तिथे देवीचे दर्शन घेतले व थोडे थांबुन किल्ला उतरायला सुरवात केली. या किल्ल्यावरून तिकोना, लोहगड, विसापूर हे किल्ले व पवन मावळ हा सर्व परिसर दिसतो पण यावेळी दाट धुक्यामुळे आम्हाला ते दिसू शकले नाही. साधारण ०२:१५ वाजता आम्ही किल्ला उतरून खाली पोहचलो व तेथेच जेवण करून लगोलग कोरीगड (कोराईगड) पाहायला निघालो.

©सुशील राजगोळकर

कोरीगड (कोराईगड) Korigad (Koraigad)

०४ ऑगस्ट २०१८ रोजी तुंग किल्ला पाहूण आंबवणे (पेठ शहापूर ) येथे पोहचायला आम्हाला ३:४० वाजले होते. तेथेच गाडी लावली व वेळ न-दवडता गडाचा दिशेने चालू लागलो १० ते १५ मिनिटांचा पायपिटी नंतर आम्ही पायऱ्यांपाशी पोहचलो. गडावरती जाण्यासाठी पायऱ्या बांधलेल्या आहेत, थोडया पायरी चढून वरती येताच दगडा मध्ये कोरलेले गणपती मंदिर व गुप्त गुहा आहे ते पाहुन पुढे चालू लागलो. पायऱ्यांवरून मस्तअसे पावसाचे पाणी वाहत होते, त्याच वाहत्या पाण्यातून आम्ही एक एक पायऱ्या चढत होतो. थोडे वरती येता उजव्या हाताला लहानशी गूहा आहे ते पाहून आणखीन पुढे जाताच डाव्या हाताला एक मोठी गुहा आहे तेथून थोडे पुढे जाता गडाचा मुख्य गणेश दरवाजा लागला, हा दरवाजा भव्य मोठा आहे. दरवाजा अता नवीन बसवलेला आहे. पुढे गडावरती पोहचताच उजव्या बाजूला समोरच शिव शंकराचे मंदिर व मंदिराचा अंगणात ठेवलेल्या ४ तोफा पाहायला मिळाल्या. शंकर मंदिराचा मागे दोन मोठे तलाव पाहायला मिळाले. गडावरती शिरताच गडाचा डाव्या बाजूला जातांना खूप असे वाड्यांचे अवशेष पाहायला मिळतात. ते पाहत पुढे जाता कोराईमातेचे मंदिर आहे मंदिराचा जिर्णोद्धार केलेला आहे. मंदिरा समोर दीपमाळ व तुळशी वृंदावन आहे. मंदिरा पासून पुढे जाता एक बुरुज आहे व तिथे एक तोफ आहे ती पाहायला मिळाली. तसेच मंदिराचा मागे किल्ल्या वरील मोठी 'लक्ष्मी तोफ' पाहायला मिळाली. किल्याला चोहो बाजूने मजबूत अशी तटबंधी आहे, याच तटबंधी वरून संपूर्ण किल्य्याला फेरफटका मारता येऊ शकतो पण दाट धुक्यात किल्ला झाकला गेला होता, काही ठिकाणी तटबंधीहुन पाहण्याचा प्रयत्न केला पण खाली धुक्या वैतिरिक्त काहीच नाही, त्यामुळे आम्ही सावधगिरी म्हणून थोडे तटबंधीचा बाजूनेच पाहणे सोईस्कर समजले. पूर्ण गडाला फेरी मारून आम्ही लगबगीने गड उतरला, गावामध्ये पोहचताच जोराचा पाऊस चालू झाला. एव्हाना संध्याकाळचे ६:१५ वाजले होते अजितला मुंबई व मला पुणे गाठायाचे होते म्हणून आम्ही त्याच भर पाऊसात सावकाश गाडी चालवत लोणावळा गाठले व एक मेकाचा निरोप घेतला व आप-आपल्या मार्गी निघालो.

©सुशील राजगोळकर

घोराडेश्वर Ghoradeshwar Caves

जुण्या मुंबई पुणे रोड वरती देहूरोड पासून साधारण ४ कि. मी. अंतरा वरती सोमाटणेचा धोडेशे अलीकडे या बुद्ध कालीन लेणी आहेत. रविवार दिनांक २२ जुलै २०१८ ला आम्ही सकाळी घोराडेश्वरला निघालो. अप्रतिम अशी सुंदर सकाळ त्यातूनच रिमझिम पाऊस चालू होता प्रसन्न आशे वातावरण होते. अशा या वातावरणात एक एक पायऱ्या चढत आम्ही साधारण २० मीनिटांचा चढाईनंतर लेण्यांन पाशी पोहचलो. एका लेणी मध्ये शिवलिंग मंदिर आहे येथे श्रावण सोमवारी भक्तांची रिग असते. तसेच लहान सहान ४ ते ५ लेणी आहेत इथेच एका लेणी मध्ये संत तुकाराम महाराज व विट्ठल रखुमाई यांच्या मूर्ती आहेत. संत तुकाराम महाराज या ठिकाणी चिंतन, नामस्मरण करण्यासाठी येत होते. टेकडी वरून जवळच असलेला बिर्ला गणपती, तळेगांव तलाव, देहूचे गाथा मंदिर व हिरवेगार डोंगर असे सगळेकाही धुक्यामध्ये अंधुक अस्पष्ट पण मस्त असे दिसत होते.

खूप दिवसा पासून ट्रेक ला ब्रेक लागला होता. म्हणून घरा पासून जवळच असलेल्या घोराडेश्वरचा लहान पण प्रसन्न असा ट्रेक केला. सोबत प्रतीक तळगांवकर.
©सुशील राजगोळकर

रोहिडा (विचित्रगड) । शिरवळ लेणी ROHIDA & SHIRWAL CAVES

        रविवार ११-मार्च-२०१८, पहाटे ५:३० वाजता मी व पदमसिंह चव्हाण चिंचवड मधून दुचाकी घेऊन निघालो. त्यानंतर आम्ही गाडी थांबवली ती थेट भोर मध्येच. भोरचा बाझार पेठेमध्ये हॉटेल, दुकाने.... पहाटे चालू करायची लगबग दिसत होती. तेथील एका हॉटेल मध्ये आम्ही नाश्ता करून भोरच्या दक्षिणेस सुमारे ६ ते ८ कि.मी. वर रोहिडा किल्लाचा पायथ्याशी वसलेले बाजारवाडीकडे निघालो. सूर्य डोंगररांगेतून डोकाहून पाहत होता. तो मनमोहोक सूर्योदय पाहत आम्ही बाजारवाडी येथे पोहचलो.
        पहाटे ७:३० वाजता प्रसन्न अशा वातावरणामध्ये आम्ही गड चढायला सुरवात केली. साधारण तासाभरात आम्ही पहिल्या दरवाजा पाशी पोहचलो. पुढे १५ ते २० पायऱ्या चढताच दुसरा दरवाजा लागला. येथून आत गेल्यावर उजव्या हाताला भुयारी पाण्याचे टाके पाहिले. व पुढे थोड्या पायऱ्या चढुन जाताच तिसरा दरवाजा लागला. यावर दोन्ही बाजूला कोरीव शिलालेख व हत्तीचे शीर कोरलेले आहेत. दरवाजाचा आजुबाजूच्या तटबंदीची पडझड झालेली दिसली. येथून आत शिरताच समोर सदर आहे डावीकडे, भैरोबाचे मंदिर आहे मंदिरा समोर पाण्याचे टाके, चौकोणी थडगी आहेत. मंदिरामध्ये गणपती, भैरव व भैरवी या देवांचा मूर्ती आहेत. मंदिराचा डाव्या बाजूला वाड्यांचे अवशेष पाहायला मिळाले. तेथून पुढे जाताच भक्कम सुस्थितीत असलेला बुरुज पाहिला व गडाचा मागील बाजुने चालत आलो. तेथे चुन्याचा घाणा पाहायला मिळाला. तेथून पुढे जाताच खूप व मोठे पाण्याचे टाके पाहायला मिळाले. तेथून पुढे जाताच आणखीन एक बुरुज पाहायला मिळाला. त्या बुरुजा वरून डोंगररांगेमध्ये एका डोंगरा वरती असलेले वाघजाई देवीचे मंदिर दिसले. तसेच समोर येता तटबंदी, चोरदरवाजा व अवशेष पाहायला मिळाले. काही गडप्रेमी (मावळे) माती पडून बुजलेले कोठार खोदाई करून स्वच्छ करत होते. गडाचे नाव जरी विचित्रगड असले तरी गड खूप सुंदर व पाहण्यासारखा आहे. पूर्ण गड फिरून झाल्या नंतर भैरवदेवाचा मंदिरामध्ये बसून जेवण केले व गड उतारायाला लागलो.
      सकाळी जाताना पायथ्याला रोड लगद पुराणकाळातील मंदिर दिसले होते ते पाहायला आम्ही थांबलो. मंदिराच्या आत शिरलो ते संपूर्ण दगडी बांधकाम असलेले छान सुंदर असे शिवलिंग मंदिर आहे ते पाहून आम्ही भोरकडे निघालो.
       भोर मध्ये दुपारी ०१:०० च्या सुमारास पोहचलो वेळ तर खूप होता म्हणून आम्ही तेथून शिरवळ लेणी पाहायला गेलो (शिंदेवाडी येथील). तशी फारशी प्रसिद्ध नाही त्या मुळे जाताना विचारणा केली तर कोणीच सांगु शकत नव्हते, google चा वापर करत व परत एकट्याला विचारले असता त्याने उलट विचारले पांडवधरा का ? आम्ही हो म्हणालो, मग त्यांने सांगितलेल्या कच्चा रसत्याने गाडी जेथे पर्यंत जाते तेथे पर्यंत नेली व समोर डोंगरामध्ये लेणी दीसली त्या दिशेने चालायला लागलो १०मि .मध्ये आम्ही लेण्यांपाशी पोहचलो, तिकडे सहसा कोणी फिरकत जरी नसले तरी काहींनि थोडी अस्वच्छता पसरवली आहे, तिथे १५ बौद्ध काळीन लेणी आहेत. तसे फारसे काही कोरीव लेणी नाही आहेत पण एका लेणी मध्ये शिवलिंग, बौद्ध स्तूप व एक मोठी लेणी स्वच्छ नितळ पाण्याने भरलेली आहे तेथील शांततेमध्ये थोडा वेळ विश्रंती घेतली व परतीचा मार्गाला लागलो. 
©सुशील राजगोळकर